काठमाडौं । भोटेकोशी नदीमा आएको विनाशकारी बाढीले रसुवा, नुवाकोट र धादिङमा ठूलो क्षति पुर्याएको एक महिना पूरा भएको छ। एक महिनाअघि उर्लिएको नदीले बस्ती, सडक, पुल र पूर्वाधारमा क्षति पुर्याउँदै धेरै परिवारलाई रातारात विस्थापित बनाएको थियो। अहिले नदीको बहाव सामान्य बनेको छ, तर बाढीले प्रभावितको जीवनमा छाडेको संकट भने अझै उस्तै छ।
बाढीपछि पहिलो प्राथमिकता उद्धार र राहत थियो। त्यसपछि अवरुद्ध सडक खोल्ने र सम्पर्कविहीन बनेका बस्तीलाई पुनः जोड्ने काम अघि बढ्यो। अहिले केही सडक र पुल सञ्चालनमा आएका छन् भने क्षतिग्रस्त संरचनाको मर्मत तथा पुनर्निर्माण जारी छ। तर भौतिक सम्पर्क पुनःस्थापित हुँदैमा बाढीले भत्काएको जनजीवन भने तत्काल पुरानै अवस्थामा फर्किन सकेको छैन।
सबैभन्दा ठूलो प्रश्न घर फर्कने कहिले ?
बाढीमा घर बगेका वा बस्न नमिल्ने अवस्थामा पुगेका परिवारका लागि अहिले मुख्य चिन्ता सुरक्षित बसोबास बनेको छ। कतिपय परिवार अस्थायी आश्रयमा छन् भने कतिपयले आफन्तको घरमा आश्रय लिएर बसेका छन्। क्षतिग्रस्त घरबाट बाँकी सामान निकाल्ने, भग्नावशेष पन्छाउने र पुनः बस्न मिल्ने अवस्था बनाउन प्रभावित परिवार आफैं जुटिरहेका छन्।
निरन्तर वर्षा हुँदा अस्थायी टेन्टमा बसेकाहरूको समस्या झनै बढेको छ। पानी, खाद्यान्न, लत्ताकपडा र बालबालिकाको सुरक्षासहित दैनिक जीवनका आधारभूत आवश्यकता व्यवस्थापन गर्नु उनीहरूका लागि चुनौती बनेको छ। राहतले तत्कालको समस्या टार्न सहयोग गरे पनि स्थायी आवास र जीविकोपार्जनको व्यवस्था नभएसम्म प्रभावित परिवारको संकट अन्त्य हुने अवस्था छैन।
सडक खुले पनि पुरानो जीवन फर्किएन
भोटेकोशी बाढीले सडक र पुलमा पुर्याएको क्षतिले उत्तरी क्षेत्रको यातायात प्रणालीलाई गम्भीर असर पारेको थियो। कतिपय स्थानमा पुल बगेपछि सडक सम्पर्क नै टुटेको थियो। अहिले अस्थायी पुल निर्माण, सडक सफाइ र वैकल्पिक मार्गबाट यातायात सञ्चालन गर्ने प्रयास भइरहेको छ।
बेत्रावती–मैलुङ–स्याफ्रुबेँसी–रसुवागढी सडकखण्डमा पुनःस्थापनाको काम अघि बढे पनि सबै ठाउँमा नियमित यातायात सहज हुन सकेको छैन। विशेषगरी बाढीले नदी किनारका सडक तथा संरचनामा पुर्याएको क्षतिका कारण केही क्षेत्रमा नयाँ संरचना निर्माण गर्नुपर्ने अवस्था छ। सडक पूर्णरूपमा सञ्चालनमा आएपछि मात्र प्रभावित क्षेत्रको व्यापार, शिक्षा, स्वास्थ्य र दैनिक आवागमन सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ।
क्षतिको आकार ठूलो, पुनर्निर्माणको यात्रा लामो
सरकारको प्रारम्भिक क्षति तथा आवश्यकता मूल्यांकनले बाढीबाट भएको क्षति र आर्थिक नोक्सानीको आकार निकै ठूलो रहेको देखाएको छ। सडक र पुलसँगै जलविद्युत् आयोजना, कृषि क्षेत्र, घर तथा अन्य भौतिक संरचनामा समेत क्षति पुगेको छ। त्यसैले तत्कालीन राहतपछि अब पुनर्निर्माण र पुनःस्थापनालाई कसरी अघि बढाउने भन्ने विषय महत्वपूर्ण बनेको छ।
तर पुनर्निर्माणको चुनौती संरचना बनाउनेमा मात्रै सीमित छैन। घर गुमाएका परिवारलाई सुरक्षित स्थानमा बसोबास गराउनु, आयआर्जनको बाटो पुनःखोल्नु, बालबालिकाको पढाइ नियमित गराउनु र स्वास्थ्य तथा अन्य आधारभूत सेवा सहज बनाउनु पनि उत्तिकै आवश्यक छ।
एक महिना : राहतबाट पुनःस्थापनातर्फ जाने समय
बाढी गएको एक महिनामा राज्य, सुरक्षा निकाय, स्थानीय तह, निजी क्षेत्र तथा विभिन्न संघसंस्थाले उद्धार र राहतमा भूमिका खेलेका छन्। तत्कालको संकट व्यवस्थापनपछि अब प्रभावित क्षेत्रको दीर्घकालीन पुनःस्थापनाको चरण सुरु भएको छ।
भोटेकोशीको बाढीले क्षतिग्रस्त सडक र पुल जोडिन थालेका छन्। नदी पनि विस्तारै सामान्य अवस्थामा फर्किएको छ। तर बाढीले विस्थापित बनाएका परिवारका लागि सामान्य जीवनमा फर्कने बाटो अझै लामो छ। एक महिनापछि भौतिक संरचना पुनःजोडिने क्रम सुरु भएको छ, अब त्यही गतिमा बाढीले टुटाएको मानिसको जीवन पनि जोडिनुपर्ने चुनौती सरकारसामु छ।
