काठमाडौं। पूर्वसरकारी कर्मचारी तथा भ्रष्टाचारविरुद्ध खुलेर आवाज उठाउँदै आएका कवि **प्रेमप्रसाद संजेल ‘खतरा’**को नयाँ कविता ‘म कर्मचारी कि दलाल’ यतिबेला सामाजिक सञ्जालमा व्यापक चर्चा बटुलिरहेको छ। कविताले नेपालको कर्मचारीतन्त्रभित्र मौलाएको भ्रष्टाचार, घुसखोरी, कमिसन, बिचौलियापन र नैतिक विचलनमाथि तीखो व्यंग्य प्रहार गरेको छ।
लामो समय सरकारी सेवामा बिताएका संजेलले आफ्नो अनुभव र भोगाइलाई साहित्यिक शैलीमा प्रस्तुत गर्दै कर्मचारीतन्त्रभित्र रहेका विकृतिहरूलाई उजागर गर्ने प्रयास गरेका छन्। कवितामा बारम्बार दोहोरिएको “म … को दलाल” भन्ने अभिव्यक्तिले समाजका विभिन्न क्षेत्रसँग जोडिएको दलाली संस्कृतिलाई प्रतीकात्मक रूपमा चित्रण गरेको छ। किसानको बीउदेखि भूकम्पपीडितको पालसम्म, बाढीपीडितको राहतदेखि विकास निर्माणसम्म, नापी–माल कार्यालयदेखि सरकारी सेवासम्म, कविताले सार्वजनिक जीवनका अनेक पक्षमा फैलिएको बिचौलिया प्रवृत्तिलाई व्यंग्य गरेको छ।
कविताको मूल सन्देश कर्मचारी जनताको सेवक बन्नुपर्नेमा केही कर्मचारी व्यक्तिगत स्वार्थ, घुस, कमिसन र आर्थिक लाभको चक्रमा फसेको अवस्थाप्रति केन्द्रित छ। सेवा प्रवाहमा हुने ढिलासुस्ती, अनियमितता र आर्थिक लेनदेनले सुशासनमाथि गम्भीर चुनौती सिर्जना गरेको कविताको भाव छ। यही कारण कविताले कर्मचारीतन्त्रभित्र आत्मसमीक्षा र नैतिक सुधारको आवश्यकता औँल्याएको देखिन्छ।
कवितासँगै सार्वजनिक गरेको आफ्नो टिप्पणीमा संजेलले आफूले ४० वर्ष ४ महिना ११ दिन सरकारी सेवामा बिताएको उल्लेख गरेका छन्। उनले भ्रष्टाचारविरुद्ध लड्दा आवश्यक परे जागिर, जेल र व्यक्तिगत जोखिमसमेत स्वीकार गर्ने संकल्पका साथ सेवा गरेको दाबी गरेका छन्। उनले सबै सरकारी कर्मचारीलाई प्रश्न गर्दै भनेका छन्—”देश सुधार्ने कसम खाएर सेवामा प्रवेश गरेका तपाईंहरूले देशका लागि वास्तवमा के गर्नुभयो?”
उनको भनाइमा अझै पनि केही स्थानमा घुस, कमिसन, नजराना, इनाम, बक्सौनी र रिश्वतजस्ता अभ्यास पूर्ण रूपमा अन्त्य हुन सकेका छैनन्। यस्ता प्रवृत्तिले राज्यप्रति नागरिकको विश्वास कमजोर बनाउने मात्र होइन, विकास र सुशासनको यात्रालाई समेत प्रभावित पारिरहेको उनको निष्कर्ष छ।
यद्यपि कवितामा व्यक्त विचार कविका व्यक्तिगत दृष्टिकोण हुन्। यसले सम्पूर्ण सरकारी कर्मचारीलाई एउटै दृष्टिले चित्रण नगरी भ्रष्ट र अनैतिक प्रवृत्तिविरुद्ध सचेत गराउने उद्देश्य राखेको रूपमा पनि बुझ्न सकिन्छ। अहिले पनि हजारौं सरकारी कर्मचारी इमानदारी, निष्ठा र जिम्मेवारीका साथ सार्वजनिक सेवा प्रवाहमा सक्रिय रहेको यथार्थलाई भने नकार्न सकिँदैन।
साहित्यले समाजको यथार्थलाई प्रतिबिम्बित गर्ने माध्यम मानिन्छ। यही अर्थमा ‘म कर्मचारी कि दलाल’ केवल कविता मात्र नभई नेपालको प्रशासनिक सुधार, सुशासन, सार्वजनिक उत्तरदायित्व र भ्रष्टाचारविरुद्धको बहसलाई थप तीव्र बनाउने एक सशक्त साहित्यिक अभिव्यक्ति बनेको देखिन्छ। कविताले उठाएको प्रश्नको उत्तर अब केवल कर्मचारीतन्त्रले मात्र होइन, समग्र राज्य संयन्त्रले व्यवहारबाट दिनुपर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
