कञ्चनपुर । रासायनिक मलको बढ्दो प्रयोगले माटोको उर्वराशक्ति घट्दै गएको चिन्ताबीच कञ्चनपुरका किसानहरू गड्यौला मल (भर्मी कम्पोस्ट) तर्फ आकर्षित हुन थालेका छन्। उत्पादनको गुणस्तर सुधार, माटोको स्वास्थ्य संरक्षण र अतिरिक्त आम्दानीको सम्भावनाले किसानहरू प्राङ्गारिक खेतीतर्फ उन्मुख हुन थालेका हुन्।
किसानहरूलाई जैविक मल उत्पादनतर्फ प्रोत्साहित गर्ने उद्देश्यले शुक्लाफाँटा नगरपालिकाले ‘एक वडा, एक उद्यम’ कार्यक्रमअन्तर्गत गड्यौला मल उत्पादनसम्बन्धी सीप हस्तान्तरण अभियान सञ्चालन गरेको छ। नगरपालिकाले गैरसरकारी संस्था निड्स नेपालको सहकार्यमा हालै २५ जना किसानलाई तीनदिने सैद्धान्तिक तथा प्रयोगात्मक तालिम प्रदान गरेको जनाएको छ।
तालिममा सहभागी किसानलाई गड्यौला मल उत्पादन विधि, यसको कृषि महत्त्व, व्यावसायिक सम्भावना तथा बजारीकरणका विभिन्न पक्षबारे जानकारी गराइएको थियो।
तालिमका प्रशिक्षक तथा अनुभवी गड्यौला मल उत्पादक वीरबहादुर हमालले रासायनिक मलको अत्यधिक प्रयोगका कारण खेतीयोग्य जमिनको गुणस्तर खस्कँदै गएको बताए। उनले माटोमा रहेका उपयोगी जीवाणु नष्ट हुनु, उत्पादन लागत बढ्दै जानु र दीर्घकालीन रूपमा खेती प्रणालीमा नकारात्मक असर पर्न थालेपछि किसानहरू वैकल्पिक तथा दिगो उपायको खोजीमा लागेको उल्लेख गरे।
“गड्यौला मल माटोका लागि मात्र होइन, बिरुवाका लागि पनि अत्यन्त उपयोगी हुन्छ,” हमालले भने, “यसलाई बिरुवाको तयारी खाना पनि भन्ने गरिन्छ। बिरुवाको जरामा प्रयोग गरेको चार–पाँच दिनमै सकारात्मक प्रभाव देखिन थाल्छ।”
उनका अनुसार गड्यौला मलमा नाइट्रोजन, फस्फोरस, पोटास, क्याल्सियम, जिङ्क, बोरोनलगायत बिरुवाको वृद्धि र उत्पादनका लागि आवश्यक विभिन्न पोषकतत्व प्रशस्त मात्रामा पाइन्छन्। यसले माटोको संरचना सुधार्नुका साथै पानी धारण गर्ने क्षमता बढाउने र जैविक सक्रियता वृद्धि गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
पछिल्ला वर्षहरूमा विशेषगरी तरकारी खेती, फलफूल उत्पादन, कौसी खेती तथा नर्सरी व्यवसायमा संलग्न किसानहरूले गड्यौला मलको प्रयोग बढाउन थालेका छन्। बजारमा जैविक उत्पादनको माग बढ्दै जाँदा गड्यौला मलको व्यापारिक सम्भावना पनि विस्तार हुँदै गएको देखिन्छ।
हमालका अनुसार केही वर्षअघिसम्म किसानलाई गड्यौला मलको महत्त्व बुझाउन कठिन हुने गरेको थियो। तर अहिले अवस्था फेरिएको छ। “पहिले यसको उपयोगिताबारे धेरैलाई जानकारी थिएन, अहिले भने मागअनुसार मल उपलब्ध गराउनै कठिन हुन थालेको छ,” उनले भने।
कृषि विज्ञहरूका अनुसार रासायनिक मलमाथिको निर्भरता कम गर्दै प्राङ्गारिक खेतीलाई प्रवर्द्धन गर्न सके कृषि उत्पादनलाई दिगो, सुरक्षित र वातावरणमैत्री बनाउन सकिन्छ। स्थानीय तहहरूले यस्ता तालिम तथा प्रोत्साहन कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिए किसानको आम्दानी बढ्नुका साथै माटोको स्वास्थ्य संरक्षणमा समेत सकारात्मक योगदान पुग्ने विश्वास गरिएको छ।
