डि बि नेपाली ( दमु ) । आजभन्दा करिब ६० वर्ष अगाडि पूर्वपश्चिम महेन्द्र राजमार्ग, बाह्रविशे काेदारी राजमार्ग, पृथ्वी राजमार्गलगायत राजमार्गहरू पञ्चायतकालमै बनेका थिए । ढिकुटीमा बजेट नभएको र अर्थतन्त्र बलियो नभएको अवस्थामा पनि राष्ट्र विकासकाे लागि दीर्घकालीन साेच रहेको स्पष्ट हुन्छ । त्याे बेला पनि दक्षिणले निकै दुख्ख दिइएको थियोे ।
तर उसको केही लागेन । बाह्रविशे तातोपानी काेदारी राजमार्ग माओत्सेतुङकाे पालामा ५२ वर्षअगाडि नै बनेको थियोे । महेन्द्र राजमार्ग र काेदारी राजमार्ग बनाउँदा भारतले निकै अवराेध गर्न खाेज्याे । तर चलाख राजा महेन्द्रले विश्वमा शितयुद्व चलिरहेको र बहुध्रुवमा विभाजित विश्वशक्ति राष्ट्रहरूलाई नेपाल विकासमा केन्द्रित गराई छाडे ।
रूस, अमेरिका, बेलायत, चिन र भारतलाई एकैसाथ ठाउँठाउँमा राजमार्ग निर्माणकार्य जिम्मा दिए । पञ्चशिल र असंलग्न परराष्ट्र नीति व्यवहारमै लागू गरिएको थियोे । तर अहिले दलैपिच्छेका स्वार्थ केन्द्रित परराष्ट्र नीति हाबी छन् । त्यसैले गर्दा नेपालकाे विश्वमञ्चमा निकै कमजाेर उपस्थित देखिन्छ । भारत र अमेरिकाले इन्डाेप्यशफिक सैन्य रणनीति नीतिलाई अगाडि बढाएर चीनलाई बाहिर राख्न खाेजेका छन् ।
अमेरिकाकाे संदिग्ध MCC परियाेजना अमेरिकी अधिकारीहरूकाे लष्कर नै लागेर प्रभाव र दबावमा खाए खाऊ नखाए घिच ! जस्तै गरेर काेच्चाएकाे छ । बहुदेशीय-बहुमहादेशी परियाेजना BRI अन्तर्गतकाे परियाेजनाभित्रकाे केरूङ-काठमाडौ-पाेखरा-लुम्बिनीसम्मकाे रेल संभाव्यता अध्ययनका लागि चिनियाँ राष्ट्रपतिकाे नेपाल भ्रमणमा हस्ताक्षर भएको थियोे । यसमध्ये केरूङ-काठमाडौ रेलमार्ग तत्कालै अध्ययन, विस्तृत लागत अनुमान अध्ययन गरेर निर्माण थाल्ने चर्चा थियो ।
यसबिचमा उत्तरबाट धेरैपटक उच्चस्तरीय भ्रमण भए तर यताबाट रेलमार्ग निर्माणमा चासाे र तदारुकता देखाइएन । एमालेसँग सम्बन्ध विच्छेद गरेर काँग्रेस गठबन्धनतिर सरकार बनेपछि दुतावासकाे कर्मचारीले कान फुकेपछि बाेआओ फाेरममा अहिलेका प्रधानमनत्री जानबाट राेकिए । सन् २०२३ अक्टोबर १७ /१८ मा भएको १० औँ बिआरआई सम्मेलनमा उपप्रधानमन्त्री एवम् गृहमन्त्री नारायणकाजी श्रेष्ठ नेतृत्वकाे टाेलीले भाग लिएको थियो ।
तर सम्मेलनकै क्रममा आकस्मिक मुटुमा आएकाे समस्याले भ्रमणका लागि भ्रमणमा मात्रै सीमित भयाे । विदेशीहरूकाे चासाे र स्वदेशीकाे प्राथमिकतामा नपारिएकाेले बिआरआई भित्र केरूङ-काठमाडौं रेलमार्ग समावेश नै भएन । सचिवस्तरकाे राजदूत भएर आएकाे कर्मचारीसँगै थुरथुर हुने नेपाली नेतृत्व र कमजोर परराष्ट्र नीतिले मुखमै आइसकेकाे रेलमार्ग करिबकरिब उम्किएकाे छ ।
यदि यस्तो बेलामा राजा महेन्द्रकाे जस्तै सफल कुटनीति-परराष्ट्र नीतिलाई लागू गर्न सकेकाे भए एकसाथ अमेरिका-चीन-भारतलाई नेपालकाे विकासमा केन्द्रित गर्न सकिन्थ्यो । नेपालले विगतबाट नसिक्ने, वर्तमान बिगार्ने, भविष्य अन्धकार छ ।
